Çemişgezek · Tunceli

Dutun memleketi:
Ulukale.

Satış sitesi içinde küçük bir belgesel. Çünkü bu dut, bu köy anlatılmadan anlaşılmaz.

Köyümüz

Kuşaklardır aynı bahçeler.

Ulukale, Tunceli'nin Çemişgezek ilçesine bağlı, dut bahçeleriyle çevrili bir köydür. Burada dut, dededen toruna geçen bir gelenektir: bahçeler bölüşülür, ağaçlar isimle bilinir, hasat imeceyle yapılır.

Bugün Ulukale ve komşusu Bozağaç'ta yaklaşık 350 üretici, 3.000 dekar bahçede üretim yapıyor. Kimyasal ilaç kullanılmaz; dutun işi güneşle, toprakla ve sabırla görülür.

2019'da "Çemişgezek Ulukale Dutu" adıyla menşe adı tescili alan bu ürün, artık Türkiye'nin dört bir yanına ve Avrupa'ya gidiyor. Ama her şey hâlâ aynı yerde başlıyor: bahçede.

Ulukale'de dut dalı; arkada sergi bezleri serili bahçe

Hasat Zamanı

Hasatta sabahın beşinde bahçedeyiz.

Hasat mevsiminde termometre 45'i gösterir. Bu yüzden mesai gün doğarken başlar: sabah 5'ten 7'ye, akşamüstü yeniden. Ağaçların altına fileler serilir, dallar silkelenir, dutlar güneşte sergiye yatar. Kadın erkek, genç yaşlı — herkes bahçededir.

Mayıs sonu

İlk dutlar olgunlaşır; fileler serilir, ilk tur hasat başlar.

Haziran–Temmuz

Hasat birkaç tur sürer. Dutların çoğu daha dalındayken kurumuştur.

Sezon sonu

Pekmez kazanları kaynar, pestil bezleri serilir, orcik dizileri asılır.

Dut Yılı

Ulukale'de on iki ay.

Dut mevsimlik bir meyve ama dutçuluk yıl boyu süren bir iştir. Bahçede yılın hangi ayında ne yapıldığı, ürünün neden bu tada geldiğini de anlatır.

Kış — budama

Yapraklar döküldükten sonra ağaçlar budanır. Budama, ertesi yılın verimini ve tanenin iriliğini belirleyen en kritik işlerden biridir; her ağaç tek tek elden geçer.

İlkbahar — uyanma

Kar suyu çekilince ağaçlar sürgün verir. Bahçe temizliği yapılır, ağaç altları hasada hazırlanır. Dut ağacı geç uyanır; bu, ilkbahar geç donlarından korunmasını sağlar.

Mayıs sonu — ilk dutlar

İlk olgunlaşan dutlarla hasat başlar. Ağaçların altına fileler serilir; olgunlaşma aynı anda olmadığı için hasat birkaç tur hâlinde sürer.

Haziran–Temmuz — asıl mesai

Sıcak günlerde mesai gün doğarken başlar. Meyvenin büyük bölümü daha dalındayken kurumuş olur; silkelenen dutlar sergilere alınıp güneşte kurutmaları tamamlanır.

Ağustos — kazanlar

Kurutmaya ayrılmayan dutun şırası çıkarılır. Pekmez kazanları kaynar, pestil bezleri serilir, orcik dizileri asılır. Sezonun en yoğun kokulu haftalarıdır.

Sonbahar — ayıklama ve sevkiyat

Kuruyan ürün ayıklanır, temizlenir ve paketlenir. Siparişler bu dönemde yola çıkar; bahçede ise yeni yılın hazırlığı, gübreleme ve bakım başlar.

Dut ağacına kimyasal ilaç uygulanmaz; bakım budama, sulama ve toprak işlemesiyle yapılır. Bu, yörede kuşaklardır süregelen bir alışkanlıktır — belgeli organik üretim ise ayrı bir konudur ve kapsamını Hakkımızda sayfasında açıkça yazdık.

Fotoğraf Galerisi